جعفر حنانی
در تاریخ جمهوری اسلامی، بارها و بارها شاهد زایش واژه‌ها، کلمات و جملاتی بودیم که خلق‌کننده مسیری یا تحقق بخش شعائری بوده‌‌اند؛ آفرینش‌هایی که از پی تقابل چند گروه در صحنه سیاسی به وجود آمدند و البته باید به این تقابل نیز به دیده نیکو نگریست. در میان این خلاقیت‌های کلامی، بیش از آن که واژه‌‌‌ای نوین بیافریند، دگرگونشی در محتوای آن‌ها بوده است و اینک نیز به دوگانگی جدیدی در صحنه سیاسی رسیده‌ایم. دوگانگی خنثی‌سازی یا رفع تحریم‌ها؟ پیدایی این دو واژه به سخنان رهبری برمی‌گردد که در طی یک سخنرانی آن‌ها را عنوان کرد و به نکته این را گویا شد که بیش از آن‌که در رفع تحریم‌ها بکوشیم، باید آن را خنثی کرد. پس از ایراد این گفته‌ها، برداشت‌های دوگانه از آن در صحنه سیاسی کشور به خصوص در دو جناح میانه‌رو و ‌‌‌اصول‌گرایان پدیدار شد. افرادی چون روسای قوه مقننه و قضائیه با تاکیدی بسیار بر روی مفهوم «خنثی‌سازی» نظر افکنده‌‌اند و در برابر نیز رئیس قوه مجریه بر «رفع» تحریم‌ها تاکید کرد و پس از آن نیز دعواهایی بر سر تحریف یا عدم تحریف سخنان رهبری پیش آمد.

اما خنثی‌سازی به چه معنا است و رفع به چه معنا؟ مفهوم خنثی‌سازی در لغت از آن به معنای بی‌اثر کردن و بی‌تاثیر کردن، یاد کرده‌‌اند و در اصطلاح نیز به وضعیتی گفته می‌شود فی‌مابین گرانی و سبکی، مثبت و منفی. این اصطلاح در صحنه سیاست، چنانکه از جانب ‌‌‌اصول‌گرایان پذیرفته شده است، در چارچوب مفهومی آنان جایگاه ویژه‌‌‌ای پیدا کرده و خواهد کرد. چرا که از دل مفهوم خنثی‌سازی نوعی تقابل و ایستادگی هم پدیدار می‌شود که باید در برابر نیروی دیگری بایستد و آن را دفع کند. پس بنابراین اقبال ‌‌‌اصول‌گرایان از این سخن رهبری اقبالی خوش‌آیند بوده است. اما در طرف دیگر ماجرا، و در گفتمان میانه‌روها که تاکید بسیاری بر رفع تحریم‌ها کرده‌اند، واژه «رفع» به چه معنا است؟ رفع در لغت به معنای برطرف و برداشتن، آمده است و حتی به معنای پاک کردن. در حقیقت گزاره اصلی جناح میانه‌رو که بر مفهوم رفع استوار شده، خواهان برچیده شدن تحریم‌ها است. خواهان زدودن و پاک کردن تحریم‌ها است که البته با ابزار و اهرم سیاست خارجه و رایزنی این امر محقق خواهد شد. درواقع اگرچه که واژه رفع در دل خود مفاهیمی از جمله ایستادگی و پایداری را نیز دارد، اما در وجه گفتمانی در صحنه سیاست، بیشتر به جنبه مذاکراتی آن توجه شده است.
اما چرا این دعواهای رفع و خنثی؟

۱. زمانی که از خنثی‌سازی تحریم‌ها سخن به میان آمد، منظور برچیده شدن تحریم‌ها از سر سازش نبوده بلکه تقویت قوای داخلی و ایستادگی در برابر آن بوده است. ازاین‌رو همواره اینان به دیده تردید به رافعان تحریم نگریسته‌‌اند.

۲. کسانی که در جبهه خنثی‌سازی تحریم‌ها ایستاده‌‌اند، مشکوک به کلمات و واژه‌ها و به خصوص نتیجه آن هستند، چه آنکه در چند صباحی که نیز برجام برقرار بود، تحریمی رفع نشده بود و بعدها آن‌چنان که فهمیده شد، قرار بر تعلیق تحریم‌ها بود.

اما در طرف دیگر ماجرا به خنثی‌سازان و ابزارهایشان برای مقابله هم باید به دیده تردید نگریست. وجهی که به مثابه یک دال تهی متشعشع برقرار است. خنثی‌سازان باید بگویند ابزارشان از برای این خنثی‌سازی چیست، اگرچه که نفس خنثی‌کردن تحریم‌ها نیکوست.