جهانگیر ایزدپناه گرچه گفتار و عمل دو وجه انسان‌ها، حکومت‌ها یا سازمان‌ها و گروه اجتماعی‌اند و نظر و اهداف سازمان‌های سیاسی – اجتماعی در بیانیه‌ها، خطابه‌ها، برنامه‌ها و به‌طورکلی خط‌مشی اعلام‌شده ارائه می‌شود اما میزان پایبندی و عمل به این بیان‌ها و وعده‌هاست که مردم با آن گفتار و عمل و توان بالقوه حکومت‌ها، سازمان‌ها و شخصیت‌ها را می‌سنجند.

صحبت از آنارشیسم سیاسی و هرج‌ومرج در میان نیست اما جا دارد که در عرصه سیاست هم چون عرصه فلسفه دچار شک سقراطی شویم؛ یعنی باید ضمن احترام به عقاید قدما و تلاششان، افکار و مبادی عملی‌شان را مورد بازبینی قرار دهیم و آن‌ها را قابل‌تردید دانسته و به دیده انتقادی بنگریم، زیرا اگرنه با دیده بازنگری و انتقادی بلکه با یقینیات و عدم لزوم تغییر در نحوه رفتار پیشینیان شروع کنیم، نه به نتایج معلومی می‌رسیم و نه از خودمان ابتکار و توانایی نشان داده و پویانگری داشته‌ایم؛ اما اگر با تردید به گذشته و ضرورت تغییر و تحول به قضایا بنگریم به‌یقین و پویایی جدیدی دست می‌یابیم.

پس باید با این دید که آیا نیروهای مؤثر جامعه خصیصه‌های فوق‌الذکر را در خوددارند یا ندارند عملکرد آن‌ها را مورد تجزیه‌وتحلیل و بازبینی قرار دهیم تا دریابیم که کدامین یک از حکومت‌ها و نیروهای کنشگر جامعه با در دست داشتن زمام دانش و تخصص توانایی اداره جامعه رادارند یا فاقد آن‌اند.

بر پایه شناخت از جامعه و واکنشگران سیاسی- اجتماعی آن، به ضعف‌ها و کاستی‌ها و ضرورت‌های جامعه خود پی می‌بریم.

در عصر کنونی به برکت رسانه‌ها و ارتباطات عمومی سطح آگاهی مردم ترقی یافته و خواهد یافت و مشارکت مردم در سرنوشت خود بدون مانع و قیم غیرمنطقی امری ضروری است. کثرت‌گرایی و تضارب آرا و فعالیت آزادانه احزاب، سازمان‌ها و گروه‌های سیاسی – اجتماعی و صنفی و آگاهان سیاسی و روشنفکران امری ضروری است تا مردم و جامعه را به‌سوی مسیری درست و آینده‌ای روشن و ترقی و توسعه رهنمون سازند.

در جامعه چندصدایی، تضارب آرا و افکار است که نظرات اکثریت مردم یا عقل جمعی بیشتر تجلی می‌یابد.

برای ترقی و توسعه همه‌جانبه جامعه احترام و رعایت عقل جمعی و پذیرش قوانین و نرم‌های بین‌المللی و سازگاری با جهان پیرامونی و قبول برابری انسان‌ها با هر ایده و مسلکی ضرورت مبرم دارد که حکومت‌ها باید به این امر گردن نهند.