افتونیوز| یادداشت مخاطبان

دکتر ساعد حسینی

بخش اول

دکتر صادق زیبا کلام در اقدام تابوشکنانه ای، کتاب بسیار ارزنده ای درمورد چگونگی به قدرت رسیدن رضا شاه نوشته که قابل تقدیر است اما با این وجود نقدهای که در ادامه آورده می‌شود بر آن است.

پیشتر برای بررسی چنین موضوع حساسی لازم به تحقیق بیشتر بود در حالیکه ایشان تنها به کتاب آقای دکتر غنی، دکتر نیازمند و آرشیو وزارت خارجه انگلیس اکتفا کرده است. لحن سخن ایشان به گونه ای است که خواننده مبتدی را قانع میکند که انگلیسی ها هیچ نقشی در به قدرت رسیدن رضا شاه نداشته اند و به نوعی نکته کلیدی و مهم این کتاب برهمین محور است.

مثلا در مقدمه  با خط درشت می‌نویسند که حتی روح دولت انگلستان  هم در جریان بقدرت رسیدن رضاشاه نبوده چه رسد به اینکه آنرا طراحی، ساخته و پرداخته باشد. برای اثبات نظر خود پیشاپیش آنهایی را که غیر از این نظری دارند با چماق توهم دایی جان ناپلیونی و قصه جن و پری میکوبد ولی در اواسط کتاب که خود ایشان اضطرار قوای انگلستان را برای  احتراز از رویارویی با جنگلی ها و قوای زمینی بسیار نیرومندتر بلشویک ها  و ایجاد همه شرایط بر علیه انگلیس و تشخیص سفیر انگلیس و ژنرال آیرون ساید به روی کار آمدن یک دولت مقتدر مرکزی و تماسهای آیرون ساید با رضاخان را شرح میدهد و کمکهای بسیار حیاتی آیرون ساید به لشکر قزاقی که نه لباس مناسب داشته و اغلب نه کفش، بطوریکه پارچه دور پای خود پیچیده اند ایشان با دادن لباسهای پشمی نو و پوتین از هر نظر تدارکاتی آماده می‌نماید. دکتر زیباکلام نقش ایرونساید را تقریبا کمرنگ ولی از نظر اهل فن مهم اقرار نماید و در این مورد مینویسند. سخنی به گزاف نیست اگر بگویم آیرون ساید نقش مهمی در شکل گرفتن کودتا داشت  اصلی ترین و مهمترین نقش وی آن بود که عملا رضاخان و لشکر قزاق را بسمت رفتن به تهران و انجام کودتا هل داد اینگونه بگوییم اگر فکر کودتا و حرکت لشکر قزاق به تهران و اشغال تهران در ذهن رضاخان و بعضی دیگر از افسران نزدیک به وی یک ایده و تصور خام بود آیرون ساید همچون کاتالیزور آن را از قوه به فعل درآورد با اینهمه دکتر زیباکلام همه تلاشش این است که دخالتی برای انگلیسی ها قائل نشود و آنرا توهم ناپلئونی و قصه جن و پری بداند البته اگر فقط از زاویه  وزارت خارجه انگلستان به قضیه نگاه کنیم ادعای دکتر زیبا کلام درست است اما نکته کلیدی و بسیار مهمی را که آقای دکتر نتونسته اند به آن پی ببرند  این است که این تنها مورد استثنایی شاید در همه تاریخ مدرن باشد که سفیر و فرماندهان نظامی میدانی بدلیل درک خطر بسیار بزرگ درگیری با شوروی تازه نفس که شکست سنگین خود را قطعی میدیدند بدون اطلاع و اجازه وزارت خارجه و دولت متبوع خود به چنین اقدامی دست زده اند و از همین رو مکاتبه ای در این خصوص در وزارت خارجه انگلیس موجود نیست اما روشن ترین و عالی ترین اطلاعات تاریخی را در آن مورد دکتر یرواند ابراهامیان بدست داده که در ادامه خواهم آورد…

(مطلب منتشر شده نظر نویسنده است و انتشار آن در سایت افتونیوز به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نمی‌باشد)