افتونیوز|  حافظ یعقوبی

(هشداری برای آیین و جان)

تفنگ در زاگرس، بیش از یک ابزار است؛ میراث شجاعت، نماد پاسداری و حافظ هویت جمعی. در کوه‌پایه‌ها و دشت‌های ایل‌ها، هر گلوله روزگاری پیام‌آور شرافت، افتخار و پاسداری از زندگی بود. هر شلیک، نه تنها صدا، که نشانه‌ای از مسئولیت، خرد و تعهد اجتماعی بود. اما امروز، همان میراث، گاه به کابوس بدل شده است؛ هر شلیک بی‌محابا، دشت را ماتم‌زده و دل‌ها را رنجور می‌کند، و زندگی‌هایی که باید در امنیت و آرامش سپری شوند، خاموش می‌شوند.

در سال‌های اخیر، شاهد آن بوده‌ایم که در جشن‌ها، سوگواری‌ها و حتی در لحظات سهل‌انگاری حاملان سلاح، جان انسان‌ها قربانی شده است. هیچ‌یک از دارندگان اسلحه عمداً چنین فجایعی را نخواستند؛ اما حادثه رخ داده و پیامد آن، گریبان همه را گرفته است. تلخی این واقعیت، نه برای اتهام‌زنی، بلکه برای بیداری و اقدام خردمندانه است.

روان‌شناسی جمعی می‌گوید: وقتی نمادها از معنا فاصله می‌گیرند، سهل‌انگاری و رفتارهای پرخطر افزایش می‌یابد. جامعه‌شناسی هشدار می‌دهد که عادی‌سازی خشونت در آیین‌های جمعی، سرمایه اجتماعی را فرسوده، اعتماد را تحلیل و نظم جمعی را تضعیف می‌کند. هر شلیک بی‌محابا، نه تنها خطری فردی، که تهدیدی ساختاری برای جان، فرهنگ و میراث جمعی است.

حقوق بنیادین انسان، به‌ویژه حق حیات، خط قرمز غیرقابل عبور است. تأکید بر آن باید با زبان فرهنگ، ادب و حرمت جامعه همراه باشد، نه با متهم‌سازی شتابزده یا ایجاد نفرت.

راهکارها؛ خرد جمعی، فرهنگ و حرمت جان

برای پیشگیری از فجایع و تبدیل میراث به سپری فرهنگی، ترکیبی از خرد جمعی، آموزش و فرهنگ لازم است:

آیین آغازین و اعلام تعهد فرهنگی

در آغاز هر مراسم، چه با سلاح و چه بدون آن، برگزارکنندگان، همراه با نوازندگان و خوانندگان محلی، به‌طور رسمی اعلام کنند که هیچ شلیک و استفاده از سلاح رخ ندهد. این اعلام ساده و هنرمندانه، هم احترام به جان‌ها را تثبیت می‌کند و هم به‌تدریج فرهنگ نبود سلاح در مراسمات را نهادینه می‌سازد. با تکرار این آیین در طول زمان، این رفتار به هنجاری اجتماعی تبدیل می‌شود و خرد جمعی در پاسداشت زندگی و آرامش جمعی تقویت می‌گردد.

حاملان سلاح باید آموزش عملی ایمنی ببینند و ناظری فرهنگی بر اجرای آیین‌ها نظارت داشته باشد.

طوایف می‌توانند توافق‌نامه‌ای محلی (کد رفتاری) امضا کنند تا چارچوب‌ها شفاف و الزام‌آور باشد و رعایت حرمت جان به یک قانون فرهنگی بدل شود.

نهادهای انتظامی با رویکرد حمایتی و مشارکتی، بدون فشار یا اجبار، در مراسم حضور یابند تا هم امنیت برقرار شود و هم فرهنگ احترام به جان ترویج گردد.

رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، روایت‌های موفق و تجربه‌های فرهنگی مثبت را منتشر کنند تا حرمت جان تثبیت شود و سهل‌انگاری فرهنگی کاهش یابد.

نشست‌های آموزشی میان نسل‌ها، تجربه و خرد بزرگان ایل را به جوانان منتقل کند و احترام به زندگی را با زبان فرهنگ و تاریخ تثبیت نماید.

این ترکیب خرد، آموزش، نظارت و روایت‌سازی، تفنگ را از تهدیدی جمعی به سپری فرهنگی تبدیل می‌کند و میراث را از سایه مرگ و کابوس، به چراغ صیانت و شرافت بدل می‌سازد.

تفنگ میراث است؛ اما میراثی که به جان آسیب می‌رساند، باید بازتنظیم شود. نه نیت سوء، بلکه سهل‌انگاری، عادی‌سازی و نبود قواعد روشن فجایع می‌آفریند. تنها با خرد جمعی ریش‌سفیدان، آموزش‌های عملی، نظارت دقیق و مشارکت پیشگیرانه نهادهای انتظامی است که تفنگ دوباره می‌تواند نماد دفاع، صیانت و شجاعت باشد، نه کابوس زاگرس.

در دشت و کوه زاگرس، جان‌ها گرانبهاست و میراث، مقدس.

هر گلوله بی‌محابا، لکه‌ای بر فرهنگ است؛

خرد جمعی، حرمت و آموزش، تنها سپری است که تفنگ را از سایه تهدید به چراغ پاسداری بدل می‌کند.