در میان بحران‌ها و شرایط اضطراری، نظام آموزشی همواره یکی از نخستین بخش‌هایی است که تحت تأثیر قرار می‌گیرد. با آغاز «جنگ رمضان» و ناامنی‌ها و شرایط خاص ناشی از آن، آموزش دانش‌آموزان پایه‌های هفتم تا دهم در استان کهگیلویه و بویراحمد به شیوه غیرحضوری (مجازی) تغییر یافت. اما در کمال ناباوری، مسئولان آموزش و پرورش این استان اعلام کرده‌اند که امتحانات پایان ترم این دانش‌آموزان به صورت حضوری برگزار خواهد شد. این تصمیم، موجی از نگرانی، اعتراض و ابهام را در میان خانواده‌ها و کارشناسان آموزشی ایجاد کرده است.

در این نوشتار، این تصمیم را از زاویه عدالت آموزشی، سلامت روان دانش‌آموزان و مقایسه با رویکرد عاقلانه سایر استان‌ها بررسی می‌کنیم.

پارادوکس بزرگ: تدریس در شاد، آزمون در برگه حضوری!

نخستین و مهم‌ترین نقد به این تصمیم، عدم توازن میان «فرآیند یاددهی» و «فرآیند ارزشیابی» است. در تمام اصول پداگوژی و علوم تربیتی، شیوه سنجش باید با شیوه آموزش همخوانی داشته باشد.

هرچند معلمان دلسوز و خانواده‌ها در دوران آموزش غیرحضوری تمام تلاش خود را به کار بسته‌اند، اما بر کسی پوشیده نیست که کیفیت آموزش مجازی به دلایل متعددی از جمله: عدم دسترسی یکسان به اینترنت باکیفیت و زیرساخت‌های مناسب در استان محرومی مانند کهگیلویه و بویراحمد،  کاهش تعامل مستقیم معلم و دانش‌آموز،  و اتمسفر روانی ناآرام ناشی از شرایط جنگی و بحرانی،

هرگز هم‌تراز با آموزش حضوری نبوده و نیست. حال چگونه می‌توان از دانش‌آموزی که بخش عمده‌ای از سال تحصیلی را در بستر مجازی و با کیفیت حداقلی آموزش دیده، انتظار داشت که در آزمون حضوری، سخت‌گیرانه و استاندارد شرکت کند؟ این تصمیم عملاً نادیده گرفتن واقعیت‌های تلخ آموزش مجازی است.

سال‌های حیاتی تعیین رشته و فشار مضاعف بر خانواده‌ها

این تصمیم نادرست زمانی آسیب‌زاتر می‌شود که بدانیم پایه‌های هفتم، هشتم و نهم، سال‌های کلیدی برای فرآیند هدایت تحصیلی (تعیین رشته) هستند. نمرات این سه سال، سرنوشت تحصیلی و شغلی آینده دانش‌آموز را رقم می‌زند.

کاهش کاذب معدل:برگزاری آزمون حضوریِ سخت‌گیرانه برای دروسی که مجازی تدریس شده‌اند، بی‌شک ریزش شدید نمرات و افت معدل دانش‌آموزان را به همراه خواهد داشت. این یعنی آینده تحصیلی بسیاری از نوجوانان این دیار، فدای یک تصمیم اداری غیرکارشناسی می‌شود. 

فشار روانی و اقتصادی بر خانواده‌ها: خانواده‌هایی که خود تحت فشارهای روانی ناشی از شرایط جنگی و دغدغه‌های معیشتی هستند، اکنون باید بار اضطراب مضاعف فرزندانشان را نیز به دوش بکشند؛ دانش‌آموزانی که با ترس از خراب کردن امتحانات سرنوشت‌ساز و فرآیند تعیین رشته مواجهند.

استاندارد دوگانه در کشور؛ مقایسه با گیلان  و  مرکزی

یکی از جدی‌ترین انتقادها به ساختار تصمیم‌گیری در آموزش و پرورش، رفتارهای سلیقه‌ای و استانی است. در شرایطی مشابه، مسئولان آموزش و پرورش استان‌های گیلان و مرکزی با درک درست از وضعیت موجود، اعلام کردند که به منظور حفظ آرامش روانی خانواده‌ها و رعایت عدالت آموزشی، آزمون‌های این مقاطع نیز به صورت غیرحضوری برگزار خواهد شد.

این مقایسه یک سوال اساسی را در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند: چطور برای دانش‌آموزان گیلان و مرکزی امکان برگزاری آزمون غیرحضوری وجود دارد، اما دانش‌آموزان استان کهگیلویه و بویراحمد که از قضا دسترسی کمتری به امکانات آموزشی مدرن دارند، باید زیر بار سنگین آزمون حضوری بروند؟ آیا خون یا استعداد دانش‌آموزان در استان‌های مختلف متفاوت است

این تبعیض آشکار در تصمیم‌گیری، حس بی‌عدالتی را در میان نوجوانان این استان تقویت کرده و اعتماد آن‌ها را به ساختار آموزشی کشور خدشه‌دار می‌کند.

مطالبه عمومی

آموزش و پرورش باید پناهگاه و تسهیل‌گر مسیر رشد فرزندان این مرز و بوم باشد، نه عاملی برای افزایش استرس و ناامیدی. گرفتن آزمون حضوری از دروسی که غیرحضوری تدریس شده‌اند، در شرایطی که سرنوشت تعیین رشته دانش‌آموزان به این نمرات گره خورده، دور از عدالت و انصاف آموزشی است.

انتظار می‌رود مسئولان ارشد استان کهگیلویه و بویراحمد و وزارت آموزش و پرورش با الگوبرداری از تصمیم منطقی استان‌های گیلان و مرکزی، در این مصوبه تجدیدنظر کرده و با تغییر شیوه امتحانات به غیرحضوری، آرامش را به خانواده‌ها و دانش‌آموزان بازگردانند. آینده یک نسل، ارزش انعطاف‌پذیری در تصمیمات اداری را دارد.