سیدساعد حسینی - نویسنده و پژوهشگر تاریخ

    (بخش اول)  

     الف مقدمه:

تواریخ مخازن اسرارند هرکس از آنها اعراض نماید دست زمانه بروی دراز شود. تاریخ بیهقی

اگر تاریخ سرزمین کهگیلویه و بویراحمد را نیک بنگریم بدون مبالغه متوجه میشویم که نقش این مردم در طول تاریخ از نصف بیشتر استانها بیش بوده است پرداختن به همه آنها کتابی مفصل است اما فقط اهم آنها از سال ۱۳۰۰ بدین قرارند:

درسال ۱۳۰۲ درجهت کوتاه کردن دست متنفذی بنام معین التجار بوشهری بر تملک بس ظالمانه خاک ممسنی تحت حمایت دولت، آنها به کمک امامقلی خان رستم خواهرزاده خود شتافتند و مجموع نیروهای دولتی و نیروهای چریکی سه طایفه بکش جاوید و دشمن زیاری خود ممسنی و عده ای از قشقایی ها را که ناچار به امر دولت  شرکت کرده بودند به سختی شکست دادند و دست بوشهری را از منطقه رستم ممسنی قطع کردند

2- در سال ۱۳۰۳ رضا شاه که از قدرت جنگی بویراحمدی‌ها آگاه شده بود برای سرکوبی شیخ خزعل نقشه ماهرانه‌ای کشید او ارتش را از طریق همدان و خرم آباد بسوی خوزستان روانه کرد و خود به کازرون آمد و سران بویراحمدی و ایل طیبی را به حضور فرا خواند تا با کمک عرق ملی آنها شیخ خزعل را سرکوب کند در آن موقع ایل نیرومند بهمیی بعلت پسرخالگی خان بزرگ آنها با امیر مجاهد بختیاری که متحد شیخ بود لاجرم با شیخ همکاری داشتند. لذا ایل طیبی مامور مهار بهمیی‌ها شد و ایل بویراحمد مامور سرکوبی شیخ گردید. طیبی ها و بهمیی ها در جنگی حماسی در دودانگه بهبهان منجر به شکست بهمیی‌ها شد و اما بویراحمدیها از هندیجان تا ماهشهر نیروهای شیخ را درو کردند و در واقع کمر شیخ را شکستند به طوریکه قبل از اینکه ارتش تازه رسیده به اهواز گلوله‌ای شلیک کند شیخ در واقع در اثر اقدامات بویراحمدی‌ها کمرش شکسته و مقاومت را بی فایده میدید لذا بدون دخالت ارتش تسلیم گردید در آن موقع چون رسانه ای نبود رضاشاه همه پیروزی را بنام ارتش خود ثبت کرد اما به شکرالله خان بویراحمدی لقب ضرغام الدوله داد که بعدا ضرغام پور گردید و به سرتیپ خان بویراحمدی لقب هژبر نظام و به محمدحسین خان طیبی لقب ضرغامی اعطا گردید

۳- در سال ۱۳۰6 به دنبال غارت قسمتی از بختیاری توسط بویراحمد، بختیاریها با شکایت به دولت و اعزام نیرویی از دولت و چریک بختیاری و موافقت خوانین منطقه آنها در یاسوج مستقر و شروع به جمع آوری غرامت کردند اما در اثر برخوردی با کی لهراسب و برانگیختن خشم او این قوا بوسیله کی لهراس اخراج گردید.

۴- در سال۱۳۰۷ باز هم بوشهری با تکیه برقدرت رضاشاه درصدد مالکیت خود بر منطقه زرخیز رستم ممسنی برآمد و ارتش  با حمایت چریکهای بکش، جاوید و دشمن زیاری و قشقایی‌ها نبرد سهمگینی را آغاز کردند و قلعه امامقلی خان را تخریب و به پیشروی پرداختند و باز هم با رسیدن بویراحمدیها آنها را از خاک رستم جارو و شکست و تلفات سنگینی بر آنها وارد ساختند

۵- در سال ۱۳۰۹ رضاشاه پس از آنکه سراسر ایلات بزرگ کشور از جمله قشقایی را بطور کامل سرکوب کرده بود  با نیمی از قوای خود به اضافه پانصد چریک قشقایی و شخص ناصرخان قشقایی و پانصد چریک بختیاری بویراحمد را از چهار محور بختیاری، بهبهان، کازرون و نیروی اصلی به فرماندهی بزرگترین فرمانده خود شیبانی از محور شیراز و اردکان مورد حمله قرارداد. سه محور اولی به سرعت شکست داده شدند ولی ستون اصلی با وجود مورد شبیخون واقع شدن در اردکان و جنگ سخت «سنگ منگ» نهایتا درجنگی مهیب در تنگ تامرادی به محاصره کامل و محمل شکست بسیار سنگین و تنها شکست سنگین رضاشاه گردید که اگر وساطت ناصرخان قشقایی و سادات فهلیانی نبود امکان کشتن و اسارت آخرین نفر آنها قطعی بود که با قول عدم مداخله رضاشاه در منطقه، اجازه برون رفت از محاصره و عقب نشینی داده شد ولی در پاییز با وساطت سردار اسعد که با خوانین بویراحمد خویشاوندی داشتند با وعده هایی شکرالله خان بویراحمدی و ملاقباد سی‌سختی و امامقلی خان رستم به تهران برده شدند و سرتیپ خان و کی لهراس در محل باقیماندند. رضاشاه علیرغم قول خود به وارد نشدن در جنگی دیگر در اسفند همانسال در حالی که ایل بویراحمد در مناطق گرمسیری پراکنده و کی لهراس با چند خانوار تفنگچی تنها در چارطاق منطقه رستم بود مورد حمله ستونی ارتشی و چریکهای محلی قرارگرفت و طی آن بدست یکی از همراهان خود که کینه ای از او داشت کشته شد  و سرتیپ خان که بزرگترین جنگاور بویراحمد را از دست داده بود باز با وساطت بختیاریها به تهران رفت و محترمانه تحت نظر قرار گرفت ولی روح سرکش آنها در آنجا هم بلند پروازی کردند و با سردار اسعد توطئه قتل رضاشاه بوسیله سرتیپ خان صورت گرفت که کشف و به اعدام همه منجر شد به این ترتیب رضاشاه درسال ۱۳۱۰ بویراحمد را فتح کرد و شهر تلخسرو را بنا و مرکزیت را از بهبهان به آنجا آورد طی ده سال حکومت دولت بر منطقه نیز مقاومت ها و سرکشی هایی رویداد که مهمترین آنها درگیری با طایفه بابکانی در ۱۳۱۹ و محاصره به کمک چریکها از سراسر منطقه و قتل عام بیش از هفتاد نفر و اعزام سالخوردگان به زندانهای مخوف اهواز و مرگ رقت بار آنها

۶- بعد از رضاشاه در سال ۱۳۲۲ به علت حمله ارتش به دستور انگلیسیها به قشقایی‌ها بخاطر مساله طرفداری از آلمان و جاسوسان آلمانی از آنجا که سال قبل بویراحمدیها با قشقایی‌ها پیمان بسته بودند به حمایت آنها در مقابل ستون سمیرم برخاستند و به تصدیق کاوه بیات نقش اصلی را بازی و بار اصلی جنگ و پیروزی را داشتند

۷- قشقایی‌ها بیشترین جمعیت و انضباط ایلی  و ثروت و امکانات را در فارس داشتند و سابقه درخشان و فداکاریهای کم نظیر را در جهت استقلال ملی و دفاع از میهن در جنگ جهانی اول در مقابل انگلیسی‌ها داشته و دارند و در ۱۳۳۲ با بویراحمدیها قدرتمندترین ایلات کشور و رقیب ارتش به حساب می آمدند. از این نظر هم شاه و انگلیس و هم دکتر مصدق درصدد جلب و یا تاثیر روی آنها بودند ناگفته نماند بختیاریها با وجود قدرت وسیع خود سران آنها بیشتر در دولتهای مرکزی به پست و مقام رسیده بودند به استثنای ابوالقاسم خان که عملا از شاه حمایت میکرد. ج—-نقش انگلیس وامریکا در ایلهای جنوب.

انگلیس از زمان صفویه به بعد در تمام صفوف و صنوف کشور خاصه در جنوب و از جمله ایلات نفوذ و تاثیر داشت سازمان جاسوسی آنها دو بخش عمده داشت بخش مناطق شهری و بخش مناطق عشایری و شرکت نفت هم جداگانه برای خود دستگاه جاسوسی در همین راستا بوجود آورده بود.

آمریکایی‌ها که عملا در حدود سال ۱۳۰۰ به بعد بیشر متوجه ایران گردیدند در سال ۱۳۲۶ خ سازمان سیا را بوجود آوردند در دهه سی خورشیدی گرچه نقش عوامل آنها در قالب دیپلمات در سفارتخانه مشهود است ولی با توجه به شواهد و قراینی که کتاب خون و نفت بیشتر به آن پرداخته، می‌توان فهمید که بخشی از این مهم در نقاط عشایری به عهده اصل چهار آمریکا [اصل چهار ترومن] بوده است.

ادامه دارد...