سد کوهبرد از آبگیری تا انتظار برای بهره‌برداری واقعی

بدنه سد تکمیل و آبگیری انجام شده، اما آبرسانی به اراضی پایین‌دست همچنان در گرو تکمیل پمپاژ، برق‌رسانی و شبکه انتقال است

سد مخزنی کوهبرد در شهرستان کهگیلویه، پس از بیش از یک دهه فراز و فرود اجرایی، در سال ۱۴۰۱ آبگیری شد؛ اما با وجود ذخیره آب در مخزن، هنوز به کارکرد اصلی خود یعنی رساندن آب به زمین‌های کشاورزی پایین‌دست نرسیده است. تخصیص ۱۲ میلیارد تومان اعتبار در سال مالی ۱۴۰۴ و خرید سه دستگاه الکتروپمپ شناور، نشانه‌ای از حرکت پروژه در مسیر تکمیل است، اما تا بهره‌برداری مؤثر از سد و آبرسانی به حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هکتار اراضی هدف، همچنان فاصله وجود دارد.

سد کوهبرد که با نام سد شهید دلنسب نیز شناخته می‌شود، در محدوده جنوب‌شرقی دهدشت و در مسیر جاده دهدشت ـ بهبهان احداث شده است. عملیات اجرایی این سد از سال ۱۳۹۰ با هدف مهار روان‌آب‌ها و سیلاب‌های فصلی، ذخیره‌سازی آب، کنترل فرسایش خاک و توسعه کشاورزی آغاز شد.

مطابق گزارش‌های منتشرشده، این سد در نخستین بارندگی‌های سال ۱۴۰۱ آبگیری شد؛ اتفاقی که امیدها برای تأمین آب پایدار اراضی دیم پایین‌دست و بهبود وضعیت کشاورزی در محدوده روستاهای اطراف را افزایش داد. 

لینک خبر آبگیری سد کوهبرد در خبرگزاری فارس:

https://farsnews.ir/Provinces/۱۶۶۷۸۹۸۱۴۹۰۰۰۸۰۶۶۴۳

سد تکمیل شد، اما زنجیره بهره‌برداری هنوز کامل نیست

واقعیت این است که ساخت بدنه سد، تنها یکی از حلقه‌های بهره‌برداری از این پروژه بوده است. برای رساندن آب ذخیره‌شده به اراضی زیر دست، باید ایستگاه‌های پمپاژ، برق مورد نیاز، خطوط انتقال و شبکه آبیاری نیز اجرا و وارد مدار شوند.

بر اساس توضیحات مسئولان جهاد کشاورزی، پروژه سد کوهبرد دارای چند مرحله اصلی است؛ بدنه سد و آبگیری انجام شده، بخشی از خطوط انتقال نیز پیگیری و اجرا شده، اما مرحله حساس پمپاژ و برق‌رسانی همچنان نیازمند تأمین اعتبار و تکمیل عملیات اجرایی است. همین مسئله موجب شده است که آب موجود در مخزن، هنوز نقش مورد انتظار را در آبیاری مزارع پایین‌دست ایفا نکند.

گزارش‌های رسانه‌ای نیز طی سال‌های اخیر بر این واقعیت تأکید داشته‌اند که با وجود آبگیری سد، شبکه انتقال و ایستگاه پمپاژ به‌طور کامل راه‌اندازی نشده و اراضی کشاورزی منطقه همچنان چشم‌انتظار بهره‌مندی از آب سد هستند. 

 [گزارش ایرنا؛ سد کوهبرد کهگیلویه، طرحی که به اهداف خود نرسید]

https://www.irna.ir/news/۸۵۶۵۵۷۸۴

 [گزارش مهر؛ سد کوهبرد در حال فرسایشی شدن]

https://www.mehrnews.com/news/۶۴۷۸۰۵۴

۱۲ میلیارد تومان اعتبار در سال مالی۱۴۰۴

بر اساس توضیحات جدید جهاد کشاورزی استان کهگیلویه و بویراحمد، در سال مالی ۱۴۰۴، در مجموع ۱۲ میلیارد تومان اعتبار استانی و ملی به پروژه سد کوهبرد تخصیص یافته است.

از این رقم، ۶ میلیارد تومان از محل اعتبارات استانی برای پرداخت مطالبات سال‌های گذشته و نیز تملک اراضی داخل محدوده سد هزینه شده است. همچنین ۶ میلیارد تومان از محل اعتبارات ملی به خرید سه دستگاه الکتروپمپ شناور اختصاص یافته است.

تأمین الکتروپمپ‌ها را می‌توان اقدامی عملی در مسیر تجهیز فاز پمپاژ دانست؛ با این حال، روشن است که استفاده از این تجهیزات و آغاز آبرسانی به اراضی، به تکمیل زیرساخت‌های وابسته از جمله ایستگاه پمپاژ، برق‌رسانی و خط انتقال آب نیاز دارد.

در نتیجه، اعتبار تخصیص‌یافته سال مالی ۱۴۰۴، هرچند برای رفع بخشی از موانع و تأمین تجهیزات مؤثر بوده، اما نباید به‌منزله پایان پروژه یا بهره‌برداری کامل از سد تلقی شود.

 برآوردهای پیشین و نیاز به اعتبار تکمیلی

در گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۴، مسئولان جهاد کشاورزی استان اعلام کرده بودند که بهره‌برداری نهایی از سد کوهبرد و آبرسانی به اراضی پایین‌دست، به اعتبارات قابل توجهی نیاز دارد. در یکی از این گزارش‌ها، رقم مورد نیاز برای بهره‌برداری نهایی حدود ۱۲۰ میلیارد تومان اعلام شده بود؛ رقمی که به تکمیل زیرساخت‌های انتقال، پمپاژ و برق‌رسانی مربوط می‌شد.همچنین در نشست‌های اداری شهرستان، موضوع تأمین بخشی از منابع مورد نیاز از اعتبارات شهرستانی و پیگیری مابقی از منابع ملی مطرح شده است. با این حال، با توجه به تخصیص جدید ۱۲ میلیارد تومانی در سال مالی ۱۴۰۴، میزان دقیق اعتبار باقی‌مانده برای تکمیل پروژه، نیازمند اعلام رسمی و به‌روز از سوی دستگاه‌های متولی است.

[گزارش برنا؛ ۴۰۰ هکتار زمین در انتظار پمپاژ آب سد کوهبرد]

https://borna.news/fa/news/۲۲۶۹۵۳۴

  [گزارش کبنانیوز؛ سد کوهبرد، تشنه در کنار آب]

https://www.kebnanews.ir/news/۵۰۳۰۲۶

ظرفیت کشاورزی، اشتغال و گردشگری

هدف اصلی سد کوهبرد، تأمین آب برای حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ هکتار از اراضی پایین‌دست است؛ اراضی‌ای که بخش عمده آن‌ها با محدودیت منابع آب و وابستگی به بارندگی مواجه‌اند. تحقق آبرسانی به این محدوده می‌تواند زمینه افزایش سطح زیرکشت، پایداری تولید، رونق کشت محصولات زراعی و بهبود درآمد کشاورزان منطقه را فراهم کند.

از سوی دیگر، توسعه کشاورزی در اراضی زیر دست سد، ظرفیت ایجاد اشتغال مستقیم و غیرمستقیم را نیز دارد؛ ظرفیتی که در شرایط محدودیت فرصت‌های شغلی در مناطق روستایی شهرستان کهگیلویه، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مخزن سد و چشم‌انداز طبیعی پیرامون آن نیز می‌تواند در صورت برنامه‌ریزی اصولی، ایجاد زیرساخت‌های حداقلی و رعایت ملاحظات زیست‌محیطی، به یک ظرفیت گردشگری محلی تبدیل شود. با این حال، اولویت نخست پروژه همچنان باید تکمیل مأموریت کشاورزی و آبرسانی آن باشد.

 پیگیری جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با اَفتونیوز

در گفت‌وگوی منتشرشده با پایگاه خبری اَفتونیوز در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۴۰۳، رئیس وقت سازمان جهاد کشاورزی استان درباره روند تکمیل فاز دوم سد کوهبرد و زیرساخت‌های مورد نیاز برای بهره‌برداری از آن توضیحاتی ارائه کرد. این گفت‌وگو بر اهمیت تکمیل بخش پمپاژ و فراهم‌سازی شرایط انتقال آب به اراضی پایین‌دست تأکید داشت.

لینک مصاحبه اَفتونیوز:

https://aftokhabar.ir/s/pj۵۶j

   کوهبرد در مرحله بهره‌برداری ناقص

سد کوهبرد امروز نه یک پروژه متوقف‌شده، بلکه طرحی است که بدنه آن تکمیل و آبگیری آن انجام شده، اما زنجیره بهره‌برداری‌اش هنوز کامل نیست. تخصیص ۱۲ میلیارد تومان در سال مالی ۱۴۰۴، پرداخت بخشی از مطالبات و تملک اراضی و نیز خرید سه دستگاه الکتروپمپ شناور، می‌تواند زمینه خروج تدریجی پروژه از وضعیت رکود را فراهم کند.

با این همه، تا زمانی که ایستگاه پمپاژ، برق‌رسانی، خطوط انتقال و شبکه آبیاری به‌طور کامل اجرا نشود، آب پشت سد به فرصت واقعی برای کشاورزی و اشتغال منطقه تبدیل نخواهد شد.

اکنون انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول، ضمن اعلام شفاف وضعیت اعتبارات هزینه‌شده و اعتبار مورد نیازِ باقی‌مانده، زمان‌بندی مشخصی برای تکمیل فاز پمپاژ و انتقال آب ارائه دهند؛ چرا که ارزش واقعی سد کوهبرد نه در حجم آب ذخیره‌شده در مخزن، بلکه در جاری‌شدن آن در زمین‌های تشنه پایین‌دست و تبدیل آن به تولید، اشتغال و ماندگاری جمعیت روستایی است.