افتونیوز| معاون بازرگانی اداره کل صنعت، معدن و تجارت کهگیلویه و بویراحمد اعلام کرده است که در ۷ ماه نخست امسال، ۵۶ هزار و ۴۲۹ بازرسی از بازار استان انجام شده و طی آن ۶ هزار و ۸۰۸ پرونده تخلف تشکیل و به تعزیرات حکومتی ارسال شده است. در این پرونده‌ها نیز ۷۵۳ «عنوان تخلف» کشف شده است. این آمار، در نگاه اول حجم بالایی از فعالیت نظارتی را نشان می‌دهد؛ اما پرسش اصلی این است: آیا تعداد بازرسی و پرونده، به‌تنهایی نشانه موفقیت نظارت است؟

نظارت بازار زمانی مؤثر است که به کاهش تخلف، اصلاح رفتار اصناف، کاهش شکایات مردمی و بهبود عرضه و قیمت کالاهای اساسی منجر شود. صرف ارسال پرونده به تعزیرات حکومتی، پایان کار نیست؛ آغاز راه است. اینکه از ۵۶ هزار و ۴۲۹ بازرسی، ۶ هزار و ۸۰۸ پرونده تشکیل شده یعنی حدود ۱۲ درصد بازرسی‌ها به پرونده رسیده‌اند. این نسبت می‌تواند هم نشانه گستردگی تخلف باشد و هم نشانه ضعف نظارت پیشینی، آموزش ناکافی اصناف یا هدف‌گذاری نامناسب بازرسی‌ها. بنابراین، ارائه این عدد بدون تحلیل، بیشتر گزارش عملکرد کمی است تا سنجش اثر.

ابهام در عبارت «۷۵۳ عنوان تخلف» نیز مسئله‌ساز است. آیا منظور ۷۵۳ نوع تخلف است یا ۷۵۳ فقره تخلف؟ نسبت آن با ۶ هزار و ۸۰۸ پرونده چیست؟ چه سهمی از پرونده‌ها به رأی قطعی، جریمه وصول‌شده، پلمب یا الزام به اصلاح رفتار منتهی شده است؟ بدون تفکیک نوع تخلف، صنف، شهرستان و تکرارکنندگان، نمی‌توان از این آمار به تصویری دقیق از وضعیت بازار رسید. آنچه دستگاه نظارتی باید منتشر کند، شاخص‌های نتیجه‌محور است: نرخ پرونده‌های منتهی به جریمه قطعی، میزان وصول جرایم، زمان رسیدگی، تعداد واحدهای متخلف تکراری، روند شکایات مردمی و وضعیت قیمت و عرضه کالاهای اساسی.

نکته مهم دیگر، هدفمندی بازرسی‌هاست. بازرسی مبتنی بر ریسک، یعنی تمرکز بر اصناف پرخطر، کالاهای حساس و متخلفان تکراری. در مقابل، بازرسی صرفاً آماری می‌تواند به فشار بر کسب‌وکارهای کوچک، برخورد سلیقه‌ای و حتی رانت برای متخلفان بزرگ منجر شود. دستگاه نظارتی باید روشن کند چگونه از این آسیب‌ها جلوگیری کرده و چه سازوکاری برای رسیدگی عادلانه و شفاف به پرونده‌ها دارد.

در مجموع، ۵۶ هزار بازرسی و ۶ هزار پرونده، اگر به بهبود محسوس بازار و کاهش تخلف نینجامد، فقط یک ادعای آماری است. نظارت مؤثر را باید با خروجی‌های قابل سنجش، شفاف و قابل راستی‌آزمایی سنجید، نه با حجم فعالیت‌های ثبت‌شده. انتظار عمومی این است که گزارش‌های نظارتی از «چند بازرسی» به «چه نتیجه‌ای» حرکت کنند.