درباره یلداگفتنی بسیاراست وپژوهش درباره آن به کارآید.یک نظراین است که یلداریشه “سُریانی”داردوبه معنی زایشومیلاد(خورشید)است؛چون ازفردای شبِ یلدابردرازی روزافزون گردد. ازسویی گفته اندکه یلداازواژه پهلویاوستایی”یاردا”گرفته شده است که به معنای تقسیم سال است ودرایران کهن سال ازروزنخست دی ماه زمستان آغاز می شد.ونیزگفته اندکه درگذشته ایرانیان شب یلدارابه سبب درازترین شب سال شوم وناستوده می شمردندوبدین روی مردم برای زدودن شومی آن دراین شب گردهم می آمدندوباافروختن آتش شوم بودن راازاین شب می زدودندواین شب به جهت تاریکی بسیارودرازی نماداهریمن نابکاربه شمارمی آمد. مردم دراین شب گردهم می آمدندوآتش می افروختندوجشن می گرفتندوسفره ای ازخوردنی ومیوه های تروخشک سال می گستردندوهمگان رابه خوردن فرامی خواندندوبدین گونه شومی اهریمن وارونه خوی راازخوددورمی کردندو بازدودن تاریکی که نماداهریمنی بودبه پذیره خورشیدجهان افروزوروشنایی که نمادپاکی ونیکی وبهره وری وافزونی بودمی رفتندواین جشن وآیین مهرورزانه وشادمانه برگزارمی شد. شاعران وسرایندگان درادبیات دیرین و پربارایران زمین، ازیلدادرشعرخودبه زیبایی سخن گفته اندوآن رانماددرازی موی یارودوری وهجران شمرده اند: سعدی شیرازگفته است: نظربه روی توهربامدادنوروزی است شب فراق هرگه که هست یلدایی است همه برآن همه دردم، امیددرمان است که آخری بود آخر،شب یلدا را وحافظ شیرازهمنشینی باحاکمان بیدادگر رابه تاریکی شب یلدامانندکرده است: “صحبت حکام ظلمت شب یلداست نور زخورشید جوی بو که برآید” وفردوسی براین است که درشب یلدا بایدازگفتن ودیگرکارهاآسودوجام”مَی” به دست گرفت ودراین شب به شادمانی روی آورد: “شب اورمزد آمد ازماه دی زگفتن بیاسای و بردار مَی” شب اورمزددیماه به درستی همان شب یلداست چون اورمزددرتقویم ایرانکهن شب نخست هرماه است… یکی ازکارهای ایرانیان درشب یلدااین بودکه پیران وآگاهان برای جمع قصّه ها می گفتندودراین قصّه ها درس وآموختن بود. به هرروی یلداازآیین های ماندگارایرانیان است وپیشینه آن به بیش ازپانصدسال پیش ازمیلادمسیح وزمان داریوش یکم هخامنشی می رسدواین آیین همواره سبب شادمانی خیرونیکی ومهر وپیوندمیان مردم بوده است ودرهرعصری ونسلی می توان باشرایط زمانه آن رابرگزارکردوپاس داشت واز آن بهره هابرد.   یلدایتان مبارک منطقیان۹۶/۹/۳۰