پس از حادثه تلخ سیل سد سرپری در شهرستان کهگیلویه که به غرق و جان‌باختن سه جوان این دیار انجامید، آنچه پیش از هر چیز خودنمایی کرد، موج عمیق همدلی، اندوه جمعی و احساس مسئولیت اجتماعی مردم بود. مردمی که فارغ از هر عنوان و جایگاه، با قلبی اندوهگین و نگاهی نگران، پای کار آمدند؛ برخی اشک ریختند، برخی دعا کردند، برخی شب تا صبح در محل حادثه ماندند و بسیاری بی‌هیچ توقعی، فقط از سر انسانیت، برای کمک قدم برداشتند. این سطح از همراهی و همدردی، نشان‌دهنده سرمایه اجتماعی بالای مردم کهگیلویه است؛ سرمایه‌ای که اگر به‌درستی هدایت شود، می‌تواند پشتوانه‌ای بزرگ برای عبور از بحران‌ها باشد و اگر نادیده گرفته شود، به سرخوردگی و بی‌اعتمادی خواهد انجامید. مسئولان باید بدانند این مردم هستند که به مدیریت‌ها اعتبار می‌دهند، نه بالعکس.

اما روی دیگر این ماجرا، ضعف عمیق در مدیریت بحران شهرستان کهگیلویه را عیان کرد. فراخوان‌های اولیه برخی مسئولان و مدیران، نه‌تنها از انسجام و برنامه‌ریزی برخوردار نبود، بلکه نشان داد تیم‌های تخصصی آموزش‌دیده برای روزهای بحرانی یا وجود ندارند یا حداقل به‌درستی سازماندهی و به‌کار گرفته نمی‌شوند. در شرایطی که هر دقیقه حیاتی است، نبود فرماندهی واحد، نبود تقسیم وظایف مشخص و فقدان مدیریت صحنه، خود به بحرانی بزرگ‌تر از حادثه اولیه تبدیل شد.

این فراخوان‌های بدون برنامه، موجب حضور انبوه مردم محلی، ورود افراد ناآشنا به اصول امداد، و حتی هجوم بلاگرها و فعالان فضای مجازیِ دلسوزنما به صحنه شد. صحنه‌ای که باید در اختیار نیروهای تخصصی و امدادی می‌بود، به محلی برای ازدحام، تصویربرداری، رفت‌وآمدهای بی‌هدف و گاه خطرناک تبدیل شد. رنج مردم، نمایش نیست؛ اندوه خانواده‌های داغدار، سوژه تولید محتوا نیست و بحران، میدان رقابت برای دیده‌شدن و جذب فالور نیست.

سؤال جدی اینجاست: اگر در این میان، اتفاقی برای این افراد نابلد می‌افتاد چه می‌شد؟ اگر یکی از همین افرادِ بدون تجهیزات، بدون آموزش و صرفاً با هیجان وارد آب می‌شد و جان خود را از دست می‌داد، چه کسی پاسخگو بود؟ آیا ظرفیت امدادی شهرستان تحمل یک یا چند حادثه ثانویه را داشت؟ آیا کسی مسئولیت این حضورهای بدون مجوز و بدون نظارت را می‌پذیرفت؟ بحران زمانی خطرناک‌تر می‌شود که مدیریت نشده، قربانی جدید بسازد.

در این میان، نباید از دلسوزی خالصانه بسیاری از مردم چشم‌پوشی کرد. مردمی که در خانه‌های خود غذا پختند، آب، چای، خرما و امکانات فراهم کردند و با نیت کمک، خود را به محل حادثه رساندند. این رفتارها شایسته تقدیر است، اما پرسش اینجاست: آیا این کمک‌ها به‌درستی مدیریت و متمرکز شد؟ آیا اطمینان وجود دارد که غذا و اقلام تهیه‌شده به همه نیروهای امدادی، غواصان، تیم‌های عملیاتی و افراد حاضر در صحنه به‌طور عادلانه و منظم رسید؟ یا بخشی از این کمک‌ها در ازدحام و بی‌نظمی گم شد؟

چرا همین سرمایه انسانی و مردمی، تحت یک ساختار مشخص هدایت نشد؟ چرا محل مشخصی برای جمع‌آوری، توزیع و مدیریت کمک‌های مردمی تعیین نشد؟ چرا هرکس به‌صورت پراکنده و سلیقه‌ای عمل کرد؟ این آشفتگی، نه از مردم، که از نبود مدیریت می‌آید. مردم راه خود را بلدند؛ این مدیریت است که باید مسیر را نشان دهد.

حضور با دوربین در دست، رفت‌وآمد نمایشی، ورود بدون لباس و تجهیزات ایمنی به آب، و روایت‌سازی قهرمانانه در فضای مجازی، نه‌تنها کمکی به حل بحران نکرد، بلکه تمرکز نیروهای تخصصی را مختل و فضای صحنه را ناامن‌تر کرد. عده‌ای بیش از آنکه به نجات بیندیشند، در اندیشه قاب دوربین و روایت بعدی خود بودند و اینجاست که مرز میان «همدلی» و «سوءاستفاده از رنج» آشکار می‌شود.

در نهایت باید با صراحت گفت: شهرستان کهگیلویه بیش از هر چیز نیازمند بازتعریف جدی مدیریت بحران است؛ از آموزش نیروهای تخصصی و آماده‌باش دائمی گرفته تا تعیین فرماندهی واحد، مدیریت جمعیت، ساماندهی کمک‌های مردمی و جلوگیری از تبدیل بحران به صحنه نمایش. حوادث طبیعی خبر نمی‌کنند، اما آمادگی، انتخاب است. اگر امروز از این حادثه درس گرفته نشود، فردا ممکن است هزینه‌ها بسیار سنگین‌تر باشد؛ هم برای مردم و هم برای همان مدیرانی که امروز باید پاسخگو باشند.