افتونیوز|  نخستین دور مذکرات ایران و آمریکا در مسقط پس از جنگ ۱۲ روزه در حالی آغاز شد چشم‌انداز روشنی از دیپلماسی وجود نداشت و تهران و واشنگتن در آستانه جنگ قرار داشتند. اما پس از لشکرکشی آمریکا به خلیج فارس با تلاش و میانجیگری کشورهای منطقه دو طرف بار دیگر در ۱۷ بهمن به میز مذاکره بازگشتند. بازگشتی که نه تنها در مسقط بلکه کشورهای میانجی هم در حال تبادل نظر و ادامه میانجیگری خود بودند و رسانه های جهان هم لحظه به لحظه این مذاکرات را پوشش می‌دادند.

مذاکرات ایران و آمریکا که در دو بخش انجام شد به پایان رسید. مذاکراتی تاریخی که رسانه‌های جهان چه در فضای مجازی چه در وبگاه های خبری تنها به این موضوع پرداختند چراکه نتیجه آن ممکن است از یک جنگ تمام عیار منطقه ای که تقریبا می توان گفت که اگر آغاز شود تمام منطقه را در آتش فرو می‌برد جلوگیری کند. بر همین اساس با قطعیت می‌توان گفت دست کم منطقه غرب آسیا در نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است.

نشست ایران و آمریکا در مسقط نتیجه روشن و ملموسی نداشت.  به گفته مقام‌های وزارت امور خارجه ایران، تنها دستاورد این نشست اظهار تمایل دو طرف به ادامه گفت و گوها بود. با این حال پایان مذاکرات به معنای شکست نبود و همین اظهار تمایل به ادامه گفت و گوها، در شرایطی که منطقه نگران جنگ تمام عیار است، می‌تواند امیدبخش باشد.

سید عباس عراقچی، پس از پایان گفت و گوهای غیر مستقیم با استیو ویتکاف، تصریح کرد که فضای حاکم بر مذاکرات خود بود و اظهار امیدواری کرد که با استمرار این مسیر دو طرف به توافق دست پیدا کنند.

با این حال مشخص نیست که در دورهای احتمالی بعدی مذاکرات تا چه اندازه این فضای امیدبخش ادامه پیدا کند.

اما در این دور از مذاکرات در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ مصادف با ۶ فوریه ۲۰۲۶ که برگی از تاریخ جهان را رقم خواهد زد چه گذشت؟

مذاکرات تنها، در مسقط نبود. همزمان با مذاکرات ایران و آمریکا با وساطت عمان، کاظم غریب ابادی معاون حقوق بین الملل وزارت خارجه روز پنجشنبه در شرق آسیا جایی که نقش آن نیز در جنگ و مذاکرات آینده تعیین کننده است، با دو دیدار در چین همزمان با مذاکرات عمان، دیپلماسی را پیش برد. و  پکن را به مقصد مسقط ترک کرد. غریب آبادی در دیدار با دبیرکل سازمان (امنیتی-اقتصادی) شانگهای دیدار و گفتگو کرد و پس از آن نیز با همتای چینی خود دیدار کرد. 

لیو بین، معاون حقوق بین الملل وزیر خارجه چین ، در دیدار با کاظم غریب‌آبادی گفت: چین همواره از حل‌وفصل مسالمت‌آمیز مساله هسته‌ای ایران از مسیر ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک حمایت کرده است.

وی با بیان اینکه پکن با تهدید به استفاده از زور و اعمال تحریم‌ها مخالف است، افزود: چین از حق مشروع ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای حمایت می‌کند.

این دیپلمات ارشد چینی تاکید کرد: ایران بارها بر عدم تمایل خود به توسعه سلاح‌های هسته‌ای تاکید کرده و چین هم آماده است با جامعه جهانی برای ادامه پیشبرد راه‌حلی مناسب و پایدار برای مساله هسته‌ای ایران همکاری کند.

پس از این دیدار وزارت خارجه چین در بیانیه ای رسمی اعلام کرد  که این کشور از ایران در دفاع از منافعش حمایت می‌کند و با «قلدری‌های یک‌جانبه» مخالف است.

در ادامه این بیانیه آمده است که چین «از ایران در صیانت از حاکمیت، امنیت، عزت ملی و حقوق و منافع مشروعش حمایت می‌کند».

در همین حال خبرگزاری رسمی باکو قبل از آنکه رسانه های خبری ایران اخبار سفر وزیر دفاع کشورمان به جمهوری آذربایجان را منتشر کنند اعلام کرد که الهام علی اف رئیس جمهور جمهوری آذربایجان با امیرعزیز نصیرزاده وزیر دفاع کشورمان درباره تحولات منطقه‌ای و جنگ احتمالی آینده گفتگو کرده است. رئیس‌جمهور جمهور آذربایجان با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت منطقه، آمادگی این کشور را برای کمک به حل‌وفصل تنش‌ها اعلام و تاکید کرد که باکو از حل‌وفصل این مسائل و اختلافاتی از طریق مذاکره و تفاهم متقابل حمایت می‌کند.

وزیر دفاع همزمان با روز مذاکرات به کشوری سفر کرد که در جنگ ۱۲ روزه آسمان خود را در اختیار اسرائیل برای حمله به ایران گذاشت. این سفر از آنجایی حائز اهمیت است که باکو با تل اویو رابطه نزدیک و حتی استراتژیک در زمینه نظامی و اقتصادی دارد. شاید این سفر هشداری نظامی از سوی ایران به جمهوری آذربایجان در حین مذاکرات بوده است. تنها چیزی که از خروجی این سفر می دانیم این است که دو طرف درباره مسائل و تنش های منطقه ای گفتگو کرده اند. 

در مصر

در همین حال وزرای خارجه مصر، ترکیه، قطر و امارات هم بیکار نبودند و همزمان با آغاز مذاکرات رایزنی های گسترده خود را آغاز کردند. 

در مصر؛ «بدر عبدالعاطی»، وزیر امور خارجه مصر و «رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره تحولات پرونده هسته‌ای ایران و تلاش‌ها برای کاهش تنش‌ها در منطقه گفت‌وگو کردند. در یک تماس تلفنی در روز پنجشنبه که از جانب گروسی انجام گرفت، دو طرف درباره تلاش‌ها برای مهار تنش‌های فزاینده در منطقه و کاهش تنش‌ها گفت‌وگو کردند.

وزیر خارجه مصر همچنین در تماسی دیگر با ایوت کوپر وزیرخارجه انگلیس گفتگو کرد. وزیر خارجه مصر همچنین همتای انگلیسی خود را در جریان تماس‌های کشورش و تحرکات دیپلماتیک آن برای مهار وضعیت تنش فزاینده در منطقه قرار داد. عبدالعاطی بر اهمیت دستیابی به توافق درباره پرونده هسته‌ای ایران و افزایش تلاش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در این مرحله حساس به منظور حفظ امنیت منطقه و تحقق منافع ملت‌های آن در زمینه ثبات و توسعه تاکید کرد.

وزارت خارجه مصر همچنین در بیانیه خود تاکید کرد: هیچ راهکار نظامی و هیچ جایگزینی جز گفت‌وگو و مذاکره با در نظر گرفتن منافع همه طرف‌ها برای پرونده هسته‌ای ایران وجود ندارد. این وزارتخانه تاکید کرد: ما حمایت کامل خود را از مذاکرات میان آمریکا و ایران با میانجیگری عمان اعلام می‌کنیم.

وزیر خارجه مصر در حالی با همتای انگلیسی خود گفتگو کرد که وزیر خارجه آلمان تنها کشور اروپایی است که همزمان با مذاکرات ساز نفرت با ایران برداشته است و در سفر به قطر و امارات علیه ایران با توئیت های خود در شبکه ایکس کارشکنی می کند. وزیر خارجه کشورمان روز گذشته در پاسخ تندی به اظهارات او گفت:آلمان روزگاری موتور پیشرفت اروپا بود؛ اما امروز به موتور پسرفت اروپا تبدیل شده است.

او یادآوری کرد که «در مهرماه گذشته در نیویورک، به اصرار آقای مرتس، سه کشور اروپایی به دست خودشان نقش خود را در مذاکرات هسته‌ای کنار گذاشته و به‌جای آن مسیر بازگرداندن تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران را در پیش گرفتند اما اکنون همان فرد برای بازگشت به همان مذاکرات التماس می‌کند.»

همزمان با این تحرکات دیپلماتیک در قطر محمد بن عبدالرحمن آل  ثانی وزیر خارجه و نخست وزیر قطر درتماسی با هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه درباره مذاکرات و تحولات منطقه گفتگو کرد. خروجی این مکالمه این بود که  وزیر امور خارجه قطر طی این تماس بر اهمیت تقویت تلاش‌ها به منظور کاهش تنش‌ و تقویت امنیت در منطقه از طریق گفت‌وگو و ابزارهای مسالمت‌آمیز تأکید کرد. این رایزنی در چارچوب تماس‌ها و مشورت‌های مستمر قطر با کشورهای منطقه برای کمک به کاهش تنش‌ها و تقویت ثبات منطقه‌ای انجام شده است.

قطر همچنین میزبان صدراعظم آلمان هم بود. او خودش را با امیر قطر که تمام قد در حال میانجیگری برای جلوگیری از جنگ منطقه ای است در یک کفه ترازو قرار داد و گفت: ما به همراه قطر عمیقاً نگران اوضاع تهران هستیم. من از رهبری ایران می‌خواهم که در مذاکرات شرکت کند، به تجاوز و برنامه هسته‌ای خود پایان دهد و مهم‌تر از همه از تهدیدات نظامی علیه کشورهایی مانند قطر، اردن و اسرائیل خودداری کند. 

سم پراکنی او در زمانی که کشورهای عربی منطقه در حال مذاکره و میانجیگری برای جلوگیری از یک جنگ تمام عیار هستند جز کارشکنی در امور مسائل ایران با کشورهای عربی منطقه و سنگ اندازی از روند مذاکره نیست. 

مرتس در حالی این مواضع را مطرح کرده است که «آنیتا هیپر» سخنگوی اتحادیه اروپا؛ روز جمعه در نشست خبری در بروکسل اظهار داشت: ما در قبال گفت‌وگوهای هسته‌ای و نیز معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای موضعی روشن داریم.  وی افزود: پیامی که ما به همه طرف‌های تماس خود، از جمله در مجامع بین‌المللی مانند آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شورای امنیت سازمان ملل منتقل کرده‌ایم این است که اتحادیه اروپا همچنان بر این باور است که دیپلماسی و مذاکره تنها راه دستیابی به راه‌حلی پایدار برای مساله هسته‌ای ایران است. 

مشخص نیست که آیا مرتس نقش پلیس بد را برای اروپا بازی می‌کند و اظهارات کثیف اروپایی ها را برای آن‌ها انجام می‌دهد یا خیر این مساله به گذر زمان و در نهایت با نتیجه مذاکرات مشخص خواهد شد.

رسانه های جهان

قبل از رسانه‌های جهان، رسانه های ایران در بی سابقه ترین محدودیت خبری مجبور به پوشش مذاکرات بودند. ما فقط از خبرنگار اعزامی صدا و سیما حرف ‌های ضد و نقیض شنیدیم و خبرنگار اعزامی دیگر از خبرگزاری دولت بود او نیز تنها به گزارش ها و بیانیه های رسمی اکتفا کرد. این وضعیت رسانه های ایران بود که با تمام محدودیت فیلترینگ و سانسور خبری از اخبار تلگرامی خبرهای مذاکره ایران را دریافت کردیم که این قسمت غم انگیز این مذاکره تاریخی بود! 

اما رسانه‌های جهان که دسترسی بهتر و منابع بهتری در مسقط داشتند اخبار مذاکره را تا این لحظه مثبت ارزیابی کرده اند البته در این میان روزنامه نیویورک تایمز هم شیطنت های خبری خود را ادامه داد و همزمان به تست موشکی  خرمشهر ایران پرداختت و در خبری دیگر تصاویر ماهواره ای از بازسازی سایت های موشکی ایران را منتشر کرد. 

در همین حال این رسانه ها از حضور فرمانده سنتکام به محل مذاکرات خبر دادند که خبرنگار صدا و سیما مصرانه حضور او را تکذیب کرد تا اینکه همان کانال های تلگرامی به نقل از منابع خارجی عکس حضور او را در مذاکرات منتشر کردند.

خبرگزاری ایرنا در بازتاب اخبار مذاکره در رسانه های جهان نوشت: روزنامه «گاردین» مذاکرات مسقط را تلاشی «حساس و پرمخاطره» در قالب یک کوشش برای جلوگیری از تشدید تنش توصیف کرد و آن را نشانه‌ای از تلاش برای فعال نگه‌داشتن کانال دیپلماتیک ارزیابی کرد.

«رویترز» نیز نوشت: واشنگتن در پی گسترش دستورکار گفت‌وگوها به موضوعاتی مانند برنامه موشکی و مسائل منطقه‌ای است، در حالی که ایران بر تمرکز گفت‌وگوها بر پرونده هسته‌ای تاکید دارد و برنامه دفاعی خود را خط قرمز می‌داند.

روزنامه اسپانیایی «ال‌پاییس» هم در گزارشی نوشت، تهران گفت‌وگوها را صرفاً در چارچوب هسته‌ای می‌خواهد، اما واشنگتن خواهان ورود به موضوع موشک‌ها و نیز نقش منطقه‌ای ایران است.

این رسانه همچنین به طرح‌هایی که به گفته آن از سوی برخی میانجی‌ها مطرح شده اشاره کرد؛ از جمله ایده‌هایی درباره محدودسازی سطح و دامنه غنی‌سازی و کاهش ذخایر با غنای بالاتر در برابر ترتیباتی که از آن با عنوان «پیمان عدم تعرض» یاد شده است.

در فرانسه، روزنامه «لوموند» نیز پیش از آغاز مذاکرات، بر اختلاف دیدگاه طرفین درباره گستره گفت‌وگوها تمرکز کرد و روایت غالب خود را بر این گزاره بنا گذاشت که واشنگتن در پی وارد کردن برنامه موشکی و مسائل منطقه‌ای به دستورکار است، در حالی که ایران تاکید دارد گفت‌وگوها محدود به موضوع هسته‌ای باشد.

این نگاه در برخی خروجی‌های رسانه‌ای فرانسوی نیز تکرار شده است. برای نمونه، «فرانسه۲۴» در گزارش‌های خود مذاکرات را تلاشی برای باز کردن گره دیپلماسی با وجود اختلافات آشکار بر سر دستورکار توصیف کرد.

مجموع این بازتاب‌ها نشان می‌دهد که رسانه‌های اروپایی مذاکرات مسقط را بیش از هر چیز به‌عنوان فرصتی برای بازگشت به مسیر گفت‌وگو و کاستن از تنش‌های انباشته دنبال کرده‌اند و بر این نکته تاکید دارند که تداوم تماس‌های دیپلماتیک و توافق طرفین بر ادامه رایزنی‌ها می‌تواند زمینه را برای ورود به گفت‌وگوهای جدی‌تر و نتیجه‌محور فراهم کند.

این رسانه‌ها همچنین می‌نویسند، تمرکز گفت‌وگوها بر پرونده هسته‌ای و پرهیز از افزودن موضوعات حاشیه‌ای، شانس پیشبرد مذاکرات و نزدیک شدن به چارچوب‌های عملی برای تفاهم را افزایش می‌دهد.

مذاکرات پایان یافت نتیجه چه بود؟

مذاکرات در ساعت ۱۱:۱۱ به وقت تهران آغاز شد. و در ساعت ۱۷:۰۰ نیز پایان یافت. مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا با واسطه گری عمان در ۳ دور متوالی انجام شد و گفته شد که تنها در موضوع هسته ای بحث و گفتگو شده است. 

اکسیوس در نتیجه مذاکرات اعلام کرد:  مذاکرات آمریکا و ایران در مسقط امروز به پایان رسید و دور دیگری از این مذاکرات برای روزهای آینده برنامه‌ریزی شده است

عراقچی امور وزیر خارجه گفت: نمی‌خواهم زود قضاوت کنم اما اگر ادامهٔ روند مذاکرات به همین شکل باشد می‌شود به یک چهارچوب مورد توافق رسید.

وزیر خارجه کشورمان پس از پایان مذاکرات با طرف آمریکایی گفت: «شروع خوبی برای مذاکرات داشتیم و می‌تواند ادامهٔ خوبی هم داشته باشد.»

وزیر خارجه ایران تاکید کرد: «گفت‌وگوهای فشرده‌ای و طولانی داشتیم از ۱۰ صبح تا شش بعدازظهر جلسات متعددی به صورت غیرمستقیم برگزار شد.»

به نوشته رسانه‌ها سید عباس عراقچی مذاکرات امروز با آمریکا در عمان را مثبت ارزیابی کرد و گفت: «در مذاکرات مسقط، به منافع و حقوق ملت ایران پرداختیم.»

وی گفت: «دیدگاههای خود را به طرف آمریکایی انتقال دادیم و دیدگاههای طرف مقابل را نیز شنیدیم. می‌توانیم بگوییم که مذاکرات مثبت بود.»

عراقچی افزود: « بعد از ۸ ماه پرتلاطم روند گفتگوها آغاز شده و چالش بزرگ بی اعتمادی است.»

سخنگوی وزارت خارجه نیز در شبکه ایکس نوشت: مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط با تفاهم طرفین برای ادامه گفتگوها خاتمه یافت. طرفین ضمن تبیین دیدگاه‌ها و مطالبات خود، تفاهم کردند که در مشورت با پایتخت‌ها راجع به دور بعدی گفتگوها تصمیم گیری نمایند.