مقایسه وضعیت نهضت ملی مسکن در سه شهرستان یاسوج، گچساران و دهدشت

طرح نهضت ملی مسکن در سه شهرستان یاسوج، گچساران و دهدشت، تصویری متفاوت از روند ساخت‌وساز، میزان پیشرفت پروژه‌ها و موانع پیش‌روی تأمین مسکن ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن یاسوج با چند پروژه دارای پیشرفت متوسط تا نسبتاً بالا، گچساران با امید به اثرگذاری عرضه جدید بر بازار اجاره و دهدشت با پروژه‌ای بزرگ اما کم‌پیشرفت و درگیر چالش زیرساخت آب مواجه است.

بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد اگرچه «تأمین آورده متقاضیان» به‌عنوان یک دغدغه مشترک در بسیاری از پروژه‌ها مطرح است، اما مسئله اصلی در دهدشت بیش از هر چیز به کندی عملیات اجرایی و آماده نبودن زیرساخت‌های حیاتی بازمی‌گردد؛ در حالی که در یاسوج و گچساران، مسئولان بر تسریع روند تکمیل پروژه‌ها و بهره‌برداری از بخشی از واحدها تأکید دارند.

 یاسوج؛ توجه به همه طرح‌ها، نه فقط چند پروژه شاخص

در یاسوج، بازدید میدانی استاندار کهگیلویه و بویراحمد از چند طرح نهضت ملی مسکن، تفاوت چشمگیر میان میزان پیشرفت پروژه‌ها را نمایان کرد. با این حال، نکته مهم آن است که نباید نگاه به نهضت ملی مسکن در یاسوج صرفاً به چند پروژه با پیشرفت بالاتر محدود شود و همه طرح‌ها باید به‌صورت متوازن در دستور کار قرار گیرند تا پروژه‌های کم‌پیشرفت یا کم‌خبر، در سایه چند طرح شاخص نمانند.

بر اساس آمار اعلام‌شده، پروژه ۱۶۰ واحدی جهاد با ۷۱ درصد پیشرفت فیزیکی و پروژه ۱۹۵ واحدی ارم با بیش از ۶۵ درصد پیشرفت، در وضعیت بهتری نسبت به سایر طرح‌ها قرار دارند. در مقابل، پروژه‌های ۱۶۰ واحدی محمودآباد با ۲۸ درصد، ۱۹۸ واحدی تختی با ۴۰ درصد و به‌ویژه پروژه ۳۲ واحدی عشایر با حدود ۱۰ درصد پیشرفت، همچنان فاصله قابل‌توجهی تا تکمیل دارند.

در همین چارچوب، ضروری است دستگاه‌های اجرایی، رسانه‌ها و مدیران استانی تمام پروژه‌های یاسوج را به‌صورت هم‌زمان رصد کنند و اجازه ندهند فقط طرح‌هایی که پیشرفت بیشتری دارند در مرکز توجه قرار گیرند. در غیر این صورت، بخشی از متقاضیان که در پروژه‌های کم‌پیشرفت‌تر هستند، عملاً از دایره توجه و پیگیری خارج می‌شوند.

استاندار علت بخشی از کندی پروژه‌ها را تأخیر در پرداخت آورده متقاضیان عنوان کرده و بر لزوم همراهی دستگاه‌های خدمات‌رسان، شهرداری، نظام مهندسی، تأمین اجتماعی و بانک‌ها تأکید داشته است.

یاسوج، با توجه به وجود چند پروژه در مراحل مختلف ساخت، نیازمند مدیریت پروژه‌محور است؛ به این معنا که برای هر سایت، موانع مالی، خدمات زیربنایی، تسهیلات بانکی و مسائل اجرایی به‌صورت جداگانه تعیین تکلیف شود. زیرا آمار موجود نشان می‌دهد نمی‌توان همه پروژه‌های شهر را با یک نسخه واحد به سرانجام رساند.

 گچساران؛ ۲۴۰۰ واحد در حال ساخت و امید به تعدیل بازار اجاره

در گچساران، مسئله نهضت ملی مسکن مستقیماً با بحران افزایش اجاره‌بها و فشار بر مستأجران گره خورده است. فرماندار گچساران اعلام کرده که در حال حاضر حدود ۲۳۰۰ تا ۲۴۰۰ واحد در قالب این طرح در شهرستان در دست اجراست و میانگین پیشرفت فیزیکی پروژه‌ها از ۴۰ درصد عبور کرده است.

طبق برنامه اعلام‌شده، بخشی از واحدها تحویل شده و قرار است در هفته دولت نیز حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ واحد دیگر به متقاضیان واگذار شود. مسئولان شهرستان امید دارند ورود نزدیک به ۲۵۰۰ واحد مسکونی به بازار، با افزایش عرضه، به کنترل نسبی قیمت اجاره کمک کند.

با این حال، گچساران نیز از مشکل تأمین آورده متقاضیان مستثنا نیست. فرماندار تأکید کرده برخی متقاضیان پس از پرداخت قسط نخست، پرداخت اقساط بعدی را دنبال نکرده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند جریان مالی پروژه‌ها را مختل و زمان بهره‌برداری را طولانی‌تر کند.

نکته مهم در گچساران، شرایط مهاجرپذیری شهرستان است. ورود روزانه خانوارهای جدید، تقاضا برای اجاره و خرید مسکن را افزایش می‌دهد؛ بنابراین تکمیل این واحدها صرفاً یک پروژه عمرانی نیست، بلکه بخشی از راهکار مدیریت بازار مسکن و کاهش فشار بر خانوارهای اجاره‌نشین به شمار می‌رود.

 دهدشت؛ پروژه ۸۴۸ واحدی در ایستگاه ۹ درصد و گره آب‌رسانی

وضعیت در دهدشت، به‌ویژه در پروژه ۸۴۸ واحدی نهضت ملی مسکن، نگران‌کننده‌تر از دو شهرستان دیگر است. میزان پیشرفت فیزیکی این پروژه از سوی اداره راه و شهرسازی ۹ درصد اعلام شده؛ رقمی که تأسف‌بار است و با واکنش انتقادی فرماندار کهگیلویه نیز مواجه شده است.

۹ درصد پیشرفت برای پروژه‌ای با این حجم و این میزان از تخصیص زمین و اعتبار، به هیچ عنوان قابل قبول نیست.وقتی پروژه‌های کوچک‌تر در یاسوج به ۷۱، ۶۵ و حتی ۴۰ درصد پیشرفت رسیده‌اند، پروژه ۸۴۸ واحدی دهدشت با چندین برابر مقیاس، در ابتدایی‌ترین مراحل ساخت باقی مانده است.

این یعنی نه تنها شتابی در کار نیست، بلکه عملاً پروژه سال‌هاست درجا می‌زند و از یک دهم مسیر نیز عبور نکرده است.

نکته تلخ‌تر آنکه این کندی تنها به ساخت‌وساز محدود نمی‌شود؛ تأمین آب شرب سایت ۸۴۸ واحدی نیز با چالش جدی روبه‌روست. انشعاب موجود در نزدیکی سایت کمتر از دو اینچ ظرفیت دارد و در صورت تکمیل واحدها، پاسخگوی نیاز ساکنان نخواهد بود؛ بنابراین اجرای خط انتقال جدید و ایجاد ظرفیت پایدار آب‌رسانی، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است. به عبارت دیگر، حتی اگر احداث واحدها با سرعت پیش برود، زیرساخت آب این سایت هنوز در حد یک پروژه در مرحله طراحی باقی مانده است.

در طرح بسیجیان دهدشت نیز وضعیت ساخت‌وساز نسبتاً بهتر ارزیابی شده، اما این طرح هم از مشکل تأمین آب رنج می‌برد. مسیر اجرای خط انتقال از برخی اراضی مجاور عبور می‌کند و توافق با مالکان، تکمیل تملک مسیر و تعیین تکلیف حریم جاده، از جمله مسائل پیش‌روی آن است.

بر اساس گزارش‌های موجود، راه‌حل این گره در برگزاری نشست مشترک میان مالکان، شهرداری و آبفای شهرستان دیده شده است؛ اما این رویکرد نیز جای سؤال جدی دارد: چرا باید برای یک نیاز زیرساختی روشن و از پیش قابل‌پیش‌بینی، هنوز منتظر نشست و توافق باشیم؟ برنامه‌ریزی برای مسیر خط انتقال آب باید پیش از آغاز ساخت‌وساز انجام می‌شد، نه پس از سال‌ها معطلی.

یاسوج از نظر پیشرفت برخی پروژه‌ها در موقعیت مطلوب‌تری قرار دارد؛ پنج پروژه در حال اجراست که پیشرفت آن‌ها از حدود ۱۰ درصد (پروژه ۳۲ واحدی عشایر) تا ۷۱ درصد (پروژه ۱۶۰ واحدی جهاد) متغیر است. مهم‌ترین دغدغه این شهر، تأمین آورده متقاضیان، تسهیلات بانکی و هماهنگی دستگاه‌های خدمات‌رسان عنوان شده است؛ اما باید تأکید کرد که همه طرح‌های یاسوج باید به‌صورت متوازن دیده شوند و نباید توجه رسانه‌ای و مدیریتی فقط معطوف به چند پروژه شاخص باشد.

گچساران با حدود ۲۳۰۰ تا ۲۴۰۰ واحد در دست اجرا و میانگین پیشرفت بالای ۴۰ درصد، در مسیر بهتری حرکت می‌کند و برنامه تحویل ۱۰۰ تا ۱۵۰ واحد در هفته دولت را دارد. چالش اصلی این شهرستان نیز همچون یاسوج، تکمیل آورده متقاضیان و پاسخ به فشار تقاضای ناشی از مهاجرپذیری است؛ با این حال، امید به اثرگذاری این واحدها بر بازار اجاره، در صورت تحقق زمان‌بندی، منطقی به نظر می‌رسد.

دهدشت اما متفاوت و نگران‌کننده است. پروژه ۸۴۸ واحدی با تنها ۹ درصد پیشرفت، در مقایسه با یاسوج و گچساران، عملاً در ابتدای راه است و زیرساخت آب آن نیز هنوز تعیین تکلیف نشده. نمی‌توان برای پروژه‌ای که پس از سال‌ها هنوز یک‌دهم کارش انجام نشده، توجیهی جز بی‌برنامگی، ضعف نظارت و نبود پیگیری جدی مسئولان متصور شد. فرماندار کهگیلویه خود به این واقعیت اذعان کرده که حتی باور نمی‌کند «یک‌دهم کار» انجام شده باشد؛ جمله‌ای که بیانگر عمق فاصله میان ادعاها و واقعیت میدانی است.

نهضت ملی مسکن در دهدشت، اگر قرار باشد سهم واقعی خود را در تأمین مسکن مردم ایفا کند، دیگر جایی برای بازدیدهای تشریفاتی و نشست‌های بی‌نتیجه ندارد؛ آنچه لازم است، تصمیم‌های عملیاتی، تعیین مسئول مشخص برای هر گره از پروژه، تأمین اعتبار واقعی و برنامه زمان‌بندی شفاف با ضمانت اجرایی است. در غیر این صورت، پروژه ۸۴۸ واحدی به نماد دیگری از وعده‌های بدون پشتوانه تبدیل خواهد شد و مردم دهدشت همچنان منتظر خواهند ماند.