حوزه منابع آب کهگیلویه بزرگ (شامل سه شهرستان کهگیلویه، چرام و لنده) سال‌هاست صحنه تناقضی تلخ و رنج‌آور است؛ سرزمینی که میان خروش رودخانه‌های دائمی مارون، مارون‌شور و نزدیکی به مخزن عظیم سد کوثر محصور شده، اما دشت‌های حاصلخیزش از فرط بی‌آبی به سمت زوال و فرونشست می‌روند و شیرهای آب شرب شهرها و روستاهایش در فصول گرم سال با افت فشار، شوری و قطعی‌های پی‌درپی مواجه است. 

مدیریت یکپارچه امور منابع آب این سه شهرستان به عنوان متولی اصلی تأمین و تخصیص آب، امروز در برابر کارنامه‌ای از پروژه‌های نیمه‌تمام، اعتبارات قطره‌چکانی و طرح‌های فرسایشی ایستاده است؛ طرح‌هایی که سن برخی از آن‌ها از سن ورود مجریانشان به دستگاه‌های اجرایی فراتر رفته است.در ادامه نگاهی داریم به واقعیت میدانی پروژه‌های راکد و روند فرسایشی طرح‌های حوزه آب در این سه شهرستان: 

آبرسانی به حومه غربی دهدشت؛ قربانی بزرگِ بلاتکلیفی و تخصیص‌های صوری

شاید نماد بارز وعده‌درمانی در حوزه آب شهرستان کهگیلویه، «پروژه آبرسانی به اراضی حومه غربی دهدشت» باشد؛ طرحی استراتژیک با ردیف ملی اعتباریکه هدف آن تأمین و پمپاژ آب از حوزه رودخانه مارون برای سیراب کردن بیش از ۵ هزار هکتار از اراضی مرغوب دشت‌های سوق، چنگلوا و حومه غربی است.  واقعیت میدانی نشان می‌دهد که  کلنگ این پروژه بیش از یک دهه پیش بر زمین خورده است اما با گذشت سال‌ها همچنان در ایستگاه‌های پمپاژ، لوله‌گذاری‌های مقطعی خطوط اصلی و وعده‌های چندباره افتتاح معطل مانده است. این پروژه که باید پیشران کشاورزی صنعتی، تثبیت اشتغال جوانان و جهش تولید منطقه می‌شد، اکنون با درصد پیشرفت فیزیکی نامتناسب با گذر زمان، قربانی تخصیص‌های ناچیز، بدهی سنگین به پیمانکاران و ناتوانی در جذب منابع فاینانس و تسهیلات بانکی (ماده ۵۶) شده است. لوله‌های رهاشده در دل خاک و تجهیزاتی که زیر آفتاب مستهلک می‌شوند، پاسخی به کشاورزانی است که سال‌هاست چشم‌انتظار جرعه‌ای آب مانده‌اند.

پروژه انتقال آب از سد کوثر به شهرهای کهگیلویه،سوق، چرام و لنده؛ کندی مرگبار در خطوط لوله

پروژه‌ای حیاتی که با هدف جبران افت بحرانی سفره‌های زیرزمینی دشت کلاچو و رهایی مردم دهدشت، سوق، لنده و چرام از آب‌های بی‌کیفیت و شورِ چاه‌ها طراحی شد:  واقعیت میدانی این پروژه نشان می‌دهد که هرچند در بخش‌هایی از خط اصلی لوله‌گذاری انجام گرفته، اما روند پیشرفت خطوط انتقال و اتصالات پایدار به شبکه لنده و چرام به‌شدت لاک‌پشتی است. شهر لنده هنوز برای آب شرب خود بر چاه‌های ناپایدار حاشیه مارون تکیه دارد که با هر سیلاب گل‌آلود شده یا با افت دبی مواجه می‌شوند. چرام با وجود چشمه‌سارهای پرآب اطرافش همچنان با تنش کیفی آب مواجه است و مخازن دهدشت نیز با کمبود ورودی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. وعده بهره‌برداری کامل از این خطوط، سال‌هاست سال‌به‌سال تمدید می‌شود.

آبرسانی به بخش‌های دیشموک و چاروسا از چشمه گندمکار؛ وعده‌ای که به کندی پیش می‌رود

تأمین آب شرب پایدار برای مناطق کوهستانی و محروم بخش‌های دیشموک و چاروسا، یکی از اولویت‌های اصلی در حوزه آب شهرستان کهگیلویه است:  واقعیت میدانی این پروژه نشان می‌دهد که پروژه انتقال آب از چشمه گندمکار با هدف آبرسانی به شهرها و ده‌ها روستاهای این دو بخش، سال‌هاست در گیرودار تأمین اعتبارات مستمر و اجرای خطوط انتقال در مسیرهای صعب‌العبور قرار دارد. هرچند اقدامات اولیه آغاز شده، اما کُندی پیشرفت فیزیکی و ضرورت تسریع در تکمیل ایستگاه‌های پمپاژ و شبکه‌های توزیع، اجرای سریع‌تر این پروژه را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد تا تنش آبی در این مناطق کوهستانی کاهش یابد.

وضعیت منابع آب چرام؛ هدررفت رواناب‌ها و بلاتکلیفی تخصیص‌ها

دشت حاصلخیز چرام که نگین زراعت و باغداری منطقه محسوب می‌شود، بیش از آنکه از کمبود آب رنج ببرد، از سوءمدیریت مهار رواناب‌ها و عدم تکمیل شبکه‌های اصلی انتقال آسیب دیده است:  واقعیت میدانی در شهرستان چرام نشان می‌دهد که سالانه حجم عظیمی از رواناب‌های فصلی طسوج و تغار بدون هیچ‌گونه مهار و اجرای طرح‌های تغذیه مصنوعی مناسب از دست می‌رود. علاوه بر این، کندی در تأمین اعتبارات خطوط اصلی انتقال آب و عدم تعیین‌تکلیف پایدار حق‌آبه‌های کشاورزی منطقه، توسعه بخش کشاورزی چرام را با شوک‌های فصلی روبه‌رو کرده است البته لازم به ذکر است که بخشی از مشکل نیز‌ به جهاد کشاورزی و آبخیزداری برمی‌گردد که باید با تعامل بین دستگاهی با امورآب این موضوع را به نفع مردم هرچه زودتر مطرح و حل کنند.

خطوط انتقال و تأمین آب در لنده؛ دیواره‌های ساحلی و پمپاژهای اولیه

در شهرستان لنده، تأمین آب پایدار از بستر رودخانه خروشان مارون نیازمند زیرساخت‌های مادر است:واقعیت میدانی در شهرستان لنده نشان می‌دهد سال‌هاست صحبت از تخصیص و تأمین آب پایدار برای دشت‌های مستعدی چون «بن‌» و «تراب» مطرح است. با این حال، تأخیر در تکمیل زیرساخت‌های اولیه پمپاژ، خطوط انتقال اصلی و ساماندهی دیواره‌های حفاظتی رودخانه مارون جهت جلوگیری از تخریب اراضی حاشیه، باعث شده تا پتانسیل عظیم آب سطحی لنده عملاً بلااستفاده باقی بماند.

مطالبات صریح از رئیس اداره امور منابع آب (کهگیلویه، چرام و لنده)

در افکار و اذهان عمومی سوالاتی مطرح می‌شود که نیاز است از سوی مدیر دستگاه و مسئولان شهرستانی پاسخ داده شوند و  امور منابع آب این حوزه به عنوان متولی تخصصی، باید به جای کلی‌گویی و شانه خالی کردن از بار مسئولیت، در نشستی صریح با حضور اصحاب رسانه به پرسش‌های زیر پاسخ دهد:

ارائه درصد واقعی پیشرفت فیزیکی و ریالی پروژه‌ها: پروژه ملی آبرسانی به حومه غربی دهدشت، خط انتقال آب سد کوثر به ۴ شهر، پروژه آبرسانی گندمکار به دیشموک و چاروسا، و طرح‌های لنده دقیقاً در چه مرحله‌ای قرار دارند و تقویم زمان‌بندی روزشمار بهره‌برداری نهایی آن‌ها چیست؟

شفاف‌سازی موانع مالی و تعهدات پیمانکاران: کدام پروژه‌ها به دلیل کمبود تخصیص مصوب، عدم پیگیری تسهیلات ماده ۵۶ یا ضعف بنیه فنی پیمانکار دچار توقف شده‌اند و چه برخوردهای حقوقی با کم‌کاری‌ها صورت گرفته است؟

گزارش صیانت از منابع آب و حریم رودخانه‌ها: آمار مستند برخورد با اضافه برداشت‌ها، تعداد دقیق انسداد چاه‌های غیرمجاز، درصد نصب کنتورهای هوشمند و متراژ واقعی آزادسازی حریم و بستر رودخانه‌های مارون و شور چقدر بوده است؟

مسئولیت فرمانداران؛ ضرورت شفاف‌سازی در پیشگاه مردم

فرمانداران شهرستان‌های کهگیلویه، چرام و لنده به عنوان عالی‌ترین نمایندگان دولت و رؤسای کمیته برنامه‌ریزی شهرستان‌ها، وظیفه مستقیم نظارت میدانی بر عملکرد دستگاه‌ها، جذب اعتبارات و هماهنگی میان‌دستگاهی (امور آب و جهاد کشاورزی) را بر عهده دارند:

از فرماندار کهگیلویه انتظار می‌رود موانع فرسایشی شدن پروژه ملی آبرسانی به حومه غربی دهدشت، راهکارهای تعادل‌بخشی به دشت کلاچو، وضعیت بحرانی آب شرب دیشموک و چاروسا و پیشرفت پروژه گندمکار را با صداقت برای مردم تشریح کند.

افکار عمومی منتظرند فرماندار چرام اقدامات انجام‌شده برای صیانت از حق‌آبه کشاورزان، مهار رواناب‌های طسوج و میزان پیشرفت خط انتقال سد کوثر در حوزه چرام را گزارش دهد.

فرماندار لنده وضعیت تخصیص اعتبارات به طرح‌های تأمین آب دشت‌های بن‌شیاس و تراب، تمهیدات پدافندی تأمین آب شرب و ساماندهی دیواره‌های ساحلی و حفاظتی رودخانه مارون را تببین و به صورت شفاف به اطلاع افکار عمومی برساند.

دوران پاسکاری مسئولیت‌ها میان دستگاه‌ها، گزارش‌های کاغذی و وعده‌های نامشخص به سر آمده است. انتظار بحق مردم، کشاورزان و نخبگان کهگیلویه بزرگ این است که رئیس امور منابع آب به همراه فرمانداران هر سه شهرستان، با زبان آمار مستند و جدول زمان‌بندی مشخص، شفاف و بی‌پرده پاسخگوی کارنامه آبی منطقه باشند تا تفاوت میان وعده‌های پشت‌میزنشینی و واقعیت‌های عینی میدان آشکار گردد.