در روزهای اخیر، نشانه‌هایی از حرکت ایران به سمت رویکردی تهاجمی‌تر و پیش‌دستانه نیز دیده شده است.معنای این تغییر بسیار مهم است.

در یک دکترین صرفاً دفاعی، کشور منتظر می‌ماند تا مورد حمله قرار گیرد و سپس پاسخ دهد.اما در دکترین پیش‌دستانه، اگر یک تهدید به مرحله‌ای برسد که از نگاه فرماندهی نظامی «قریب‌الوقوع» یا «غیرقابل تحمل» تلقی شود، حمله به منبع تهدید می‌تواند پیش از وقوع حمله اصلی انجام شود.

گزارش‌های اخیر درباره حملات ایران به اهداف مرتبط با حضور نظامی آمریکا در اردن و همچنین تهدید علیه نیروها و شناورهای آمریکایی را می‌توان در همین چارچوب تحلیل کرد؛ یعنی تلاش برای افزایش عمق عملیاتی و ایجاد این پیام که حمله به ایران الزاماً محدود به جغرافیای ایران باقی نخواهد ماند.این تغییر، البته یک شمشیر دولبه است.زیرا هرچه دامنه پاسخ‌ها گسترده‌تر شود، احتمال تبدیل جنگ کنترل‌شده به جنگ منطقه‌ای نیز بیشتر خواهد شد.

جنگ اقتصادی؛ جبهه‌ای که قربانی اصلی آن مردم‌اند

در نهایت، شاید مهم‌ترین تفاوت این جنگ با جنگ‌های کلاسیک، جبهه‌ای باشد که کمتر دیده می‌شود: اقتصاد مردم.تحریم، محدودیت تجارت، اختلال در واردات و صادرات، افزایش هزینه حمل‌ونقل، کاهش ارزش پول ملی و افزایش هزینه کالاهای اساسی، مستقیماً بر زندگی مردم اثر می‌گذارد.حتی اگر هدف تحریم‌ها تغییر رفتار حکومت باشد، هزینه اولیه آن الزاماً توسط ساختار سیاسی پرداخت نمی‌شود؛ بخش مهمی از آن می‌تواند به جامعه منتقل شود.نمونه‌های اخیر نیز نشان می‌دهد که فشار بر تجارت دریایی در ایران چگونه می‌تواند فعالیت اقتصادی بنادر و کسب‌وکارهای وابسته به تجارت را مختل کند. گزارش‌های اخیر از کاهش شدید فعالیت در بندر شهید رجایی و آسیب به مشاغل محلی در پی تشدید محدودیت‌های اقتصادی و دریایی حکایت دارد. به همین دلیل، جنگ اقتصادی اگر طولانی شود، می‌تواند به اندازه جنگ نظامی تعیین‌کننده باشد.

برنده واقعی چه کسی خواهد بود؟

در چنین جنگی، پیروزی الزاماً به معنای اشغال خاک یا سقوط یک پایتخت نیست.

ممکن است آمریکا بتواند بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های نظامی ایران را منهدم کند، اما اگر نتواند تهران را به پذیرش خواسته‌های سیاسی خود وادار کند، به هدف نهایی نرسیده است.از طرف دیگر، ایران نیز ممکن است بتواند با تهدید تنگه هرمز، حمله به پایگاه‌ها و افزایش هزینه‌های امنیتی آمریکا، هزینه جنگ را بالا ببرد؛ اما اگر اقتصاد داخلی در اثر فشارهای طولانی‌مدت فرسوده شود، این موفقیت نظامی لزوماً به پیروزی راهبردی تبدیل نخواهد شد.

اینجاست که تفاوت پیروزی تاکتیکی و پیروزی راهبردی خود را نشان می‌دهد.ممکن است یک طرف در یک روز چندین پایگاه را منهدم کند و طرف دیگر چندین کشتی را از مسیر خارج کند؛ اما هیچ‌کدام الزاماً جنگ را نبرده‌اند.

*نتیجه‌گیری؛ خطرناک‌ترین سناریو، جنگی است !که هیچ‌کس نمی‌خواهد تمامش کند 

آنچه امروز در منطقه شکل گرفته، بیش از آنکه یک مسابقه برای «ضربه نهایی» باشد، یک مسابقه برای تحمل‌پذیری است.آمریکا می‌خواهد نشان دهد که می‌تواند بدون ورود به جنگ تمام‌عیار، توان نظامی ایران را مرحله‌به‌مرحله فرسوده کند.ایران می‌خواهد نشان دهد که می‌تواند با استفاده از جغرافیا، موشک، پهپاد و تنگه هرمز، هزینه حضور آمریکا در منطقه را آن‌قدر بالا ببرد که ادامه جنگ برای واشنگتن نیز دشوار شود.اما یک واقعیت تلخ در این میان وجود دارد:جنگ فرسایشی زمانی خطرناک‌تر از جنگ تمام‌عیار می‌شود که هیچ‌یک از طرفین احساس نکند هنوز شکست خورده است.در چنین شرایطی، هر حمله می‌تواند «پاسخ»تلقی شود، هر پاسخ می‌تواند «اقدام پیش‌دستانه» نامیده شود و هر اقدام پیش‌دستانه می‌تواند حمله بعدی را توجیه کند.و این همان چرخه‌ای است که جنگ را زنده نگه می‌دارد.بنابراین، شاید مهم‌ترین پرسش امروز این نباشد که چه کسی قدرت بیشتری برای ادامه جنگ دارد؛ بلکه این باشد که چه کسی زودتر به این نتیجه می‌رسد که ادامه جنگ ، هزینه اش بسیار بیشتر از عقب‌نشینی است.چرا که در جنگی که با «چمن‌زنی» ادامه پیدا می‌کند، ممکن است هر روز بخشی از زمین دشمن کوتاه شود؛ اما اگر کسی به فکر پایان دادن به چرخه نباشد، در نهایت ممکن است کل زمین منطقه به میدان نبرد تبدیل شود و یا جنگ تمام عیاری شکل بگیرد که ویرانی اش زندگی میلیون ها انسان در منطقه را به خطر بیاندازد و به تبع آن ، آثارش دامن گیر تمامی جامعه جهانی شود.

 سید ابراهیم دادگر